De muziek
De Vier Jaargetijden uitgelegd voor beginners
Wat Vivaldi's Vier Jaargetijden zijn, hoe elk van de vier concerto's zijn seizoen in muziek vertelt, en waar u op kunt letten voordat het concert begint.
Boek het Four Seasons-concert ↗Kort antwoord
De Vier Jaargetijden zijn vier vioolconcerto's van Antonio Vivaldi, elk een seizoen uitbeeldend. Elk concerto heeft drie delen — snel, langzaam, snel — en werd gepubliceerd met een sonnet dat verklankt wat de muziek schildert: vogelgezang en een storm, hitte en hagel, een oogst en een jacht, ijs en een vuur. De vier concerto's samen duren ongeveer 40 tot 43 minuten.
Vier concerto's, één geheel
Antonio Vivaldi schreef vier vioolconcerto's die elk een seizoen in muziek vatten, en samen staan ze bekend als De Vier Jaargetijden. Wikipedia dateert ze rond 1718 tot 1723, toen hij kapelmeester was in Mantua, en vermeldt dat ze in 1725 in Amsterdam verschenen in een bundel van twaalf concerto's, zijn Op. 8. Het noemt ze zijn beroemdste werk. Alle vier achter elkaar duren ongeveer 40 tot 43 minuten.
Muziek met een verhaal
Bij de muziek hoorden vier sonnetten, mogelijk van Vivaldi, die beschrijven wat elk seizoen moet oproepen. Elk concerto verloopt snel, langzaam, snel, en elk sonnet valt in drie delen uiteen om daarmee overeen te stemmen. Omdat de muziek een verhaal vertelt, geldt het geheel als een vroeg en gedetailleerd voorbeeld van programmamuziek. Zelfs de partituur bevat opschriften, zoals de blaffende hond in de Lente, zodat het tafereel in de noten is vastgelegd.
Waarom programmamuziek ertoe deed
Sonnetten samen met concerto's drukken was in die tijd ongebruikelijk. Wikipedia meldt dat Vivaldi er hard aan werkte om de muziek aan de verzen te verbinden en de poëtische regels direct in de notatie op te nemen. De muziek schildert stromende beekjes, zingende vogels, een herder met zijn blaffende hond, zoemende vliegen, stormen, dronken dansers, jachtgezelschappen, bevroren landschappen en warme wintervuren. Wikipedia noemt dit een revolutie in de muzikale opvatting, en het maakt het geheel gemakkelijk te volgen voor iemand die het voor het eerst hoort.
Lente
De Lente is het Concerto nr. 1 in E majeur. Het sonnet begroet het seizoen met feestelijk vogelgezang en murmelende beekjes, dan onweersbuien die brullen en wegsterven voordat de vogels weer zingen. In het langzame deel slaapt een geitenhoeder in een bloemrijke weide met zijn trouwe hond naast zich, en het blaffen van de hond is te horen in de altvioolsectie. Het slot is een landelijke dans van nimfen en herders op het geluid van doedelzakken.
Zomer
De Zomer is het Concerto nr. 2 in g mineur. Onder een brandende zon, zegt het sonnet, kwijnen mens en kudde weg, en Vivaldi markeert het eerste deel met de aanduiding languor caused by the heat. De koekoek, de tortelduif en de putter zingen, dan steekt plotseling een noordenwind op. Het langzame deel bevat de vrees van de herder voor een storm en het gezoem van vliegen, en het slot barst los in donder en hagel die de tarwe neerslaan.
Herfst
De Herfst is het Concerto nr. 3 in F majeur. Boeren vieren een goede oogst met liederen en dansen, en door de drank van Bacchus aangespoord eindigen velen van hen in slaap, een moment dat Vivaldi bestempelt met the drunkards have fallen asleep. Het slot is een jacht bij dageraad met hoorns, geweren en honden, en een dier dat vlucht, gewond raakt en sterft. Het is van de vier het meest openlijk schilderachtig.
Winter
De Winter is het Concerto nr. 4 in f mineur. Het sonnet opent met rillen in ijzige sneeuw, stampvoeten en klapperende tanden. Het langzame deel verplaatst zich naar binnen, naar een vuur, terwijl buiten de regen valt. In het slot lopen mensen voorzichtig over het ijs, glijden uit, vallen en haasten zich voort, en de winden gaan ten strijde. De laatste regel van het sonnet zegt dat de winter toch zijn eigen genoegens brengt, en het concerto eindigt op die wending.
Waar je naar moet luisteren
U hebt de sonnetten niet nodig om van de muziek te genieten, maar een paar details belonen de aandacht. Luister naar de vogels, elk anders gekarakteriseerd, en de blaffende hond in de altvioolsectie in de Lente; de loomheid van de hitte in de eerste beweging van de Zomer; de dronkaards die in slaap vallen in de langzame beweging van de Herfst; en de stampende voeten en klapperende tanden waarmee de Winter opent. Een klein ensemble met een klavecimbel houdt elk van deze details helder, omdat elke partij hoorbaar is.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duren de vier concerto's?
Ongeveer 40 tot 43 minuten voor alle vier, volgens Wikipedia. Elk duurt ongeveer 9 tot 11 minuten.
Wie schreef de sonnetten?
Ze werden samen met de concerto's gepubliceerd en zijn mogelijk van Vivaldi zelf. Geleerden debatteren of de muziek of de sonnetten eerst kwamen.
Hoeveel bewegingen heeft elk concerto?
Drie: snel, langzaam, snel. Elke beweging komt overeen met een van de drie secties van het sonnet van dat seizoen.
Bronnen